سيد علي اكبر قرشي
59
قاموس قرآن ( فارسي )
اكراه است زيرا كه « عناء » حكايت از رنج و تعب دارد لذا راغب آن را « خضعت مستأسرة بعناء » گفته است . عهد : نگهدارى و مراعات پى در پى در شىء . پيمان را از آنجهت عهد گويند كه مراعات آن لازم است ( راغب ) در اقرب الموارد گويد : « عهد فلان . . . الشىء » يعنى آن را پى در پى نگهدارى و مراعات كرد و بقولى اصل آن نگهدارى و مراعات است سپس در پيمان كه مراعات آن لازم است به كار رفته . * ( وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ ) * اسراء : 34 . پس اصل عهد نگهدارى و مراعات است . و پيمان را از جهت لازم المراعاة بودن عهد گفتهاند و اگر بمعنى امر و توصيه و غيره آيد از جهت لازم الحفظ بودن است مثلا در آيه * ( وَعَهِدْنا إِلى إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ . . . ) * بقره : 125 . * ( عَهِدْنا ) * بمعنى دستور داديم و امر كرديم است ولى چون دستور اكيد و لازم المراعاة است لذا با * ( عَهِدْنا ) * تعبير آورده شده همچنين در آيهء * ( أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ ) * يس : 60 . كه بمعنى توصيهء لازم الحفظ است . معاهده : با همديگر پيمان بستن پيمانيكه لازم المراعاة است . نحو * ( إِلَّا الَّذِينَ عاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ فَمَا اسْتَقامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ ) * توبه : 7 . معاهده گاهى بمعنى مبالغه آيد چنان كه در « اخذ - مؤاخذه » گذشت مثل * ( وَمِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ الله لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِه لَنَصَّدَّقَنَّ ) * توبه : 75 . پيداست كه * ( عاهَدَ ) * در آيه پيمان شديد را مىرساند زيرا عهد يكطرفى و فقط از جانب بنده است . [ اينك ببعضى از آيات اشاره مىشود : ] 1 - * ( قالُوا يا مُوسَى ادْعُ لَنا رَبَّكَ بِما عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ . . . ) * اعراف : 134 . به نظر ميايد مراد از * ( بِما عَهِدَ عِنْدَكَ ) * آنست كه خدا بموسى وعده كرده بود كه در صورت آمدن رجز ( طوفان ، جراد ، قمّل و . . . ) اگر فرعونيان ايمان